Özel Sektör Çalışanlarının Kayınvalide ve Kayınpeder Ölümü Halinde İzin Hakkı

Çalışma hayatında işçilerin kişisel ve ailevi acil durumlarda işe gidememeleri sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Özellikle eşin anne veya babasının (kayınvalide veya kayınpeder) vefatı gibi üzücü olaylarda, özel sektör çalışanlarının yasal izin haklarının ne olduğu, hem işçiler hem de işverenler açısından önemli bir soru işaretidir.

Bu yazımızda, kayınvalide ve kayınpeder vefatı durumunda işçinin mazeret izni hakkını, kanuni mevzuat ve Yargıtay içtihatları ışığında detaylıca inceleyeceğiz.

1. İş Kanunu Kapsamında Yasal Ücretli İzin Hakkı Var Mıdır?

Özel sektörde 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olarak çalışan işçilerin, kayınvalide veya kayınpederlerinin ölümü halinde kanundan doğan yasal bir ücretli ölüm izni (mazeret izni) hakkı bulunmamaktadır.

İş Kanunu Ek Madde 2 kapsamında düzenlenen ücretli mazeret izinleri; işçinin yalnızca kendi ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü ile sınırlı tutulmuştur. Kanun koyucu bu maddede sayılan kişileri sınırlı olarak belirlemiş olup, kapsamın genişletilmesine veya kıyas yapılmasına imkan tanımamıştır.

Bu durum, memurlar ile işçiler arasında belirgin bir farklılık yaratmaktadır. Nitekim 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 104/C bendi, memura eşinin ana, baba veya kardeşinin ölümü hallerinde 7 gün ücretli izin hakkı tanırken , işçiler için yasal çerçeve dar tutulmuştur.

2. Yargıtay Uygulaması: İşe Devamsızlık Haklı Neden Sayılır Mı?

Her ne kadar kanunda açık bir ücretli izin hakkı tanımlanmamış olsa da, Yargıtay uygulamaları ve iş hukuku prensipleri gereğince, kayın hısımlarının ölümü işe devamsızlığı haklı kılan geçerli bir mazeret olarak kabul edilmektedir.

Bunun doğrudan sonucu olarak;

• İşveren, kayınvalide veya kayınpeder cenazesi nedeniyle işe gelmeyen işçinin sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-(g) bendi (devamsızlık) kapsamında haklı nedenle feshedemez. Yargıtay'ın işçi lehine getirdiği bu koruma kalkanı, işçiyi işten atılmaya karşı korumaktadır.

• Ancak bireysel iş sözleşmesinde veya Toplu İş Sözleşmesinde (TİS) aksine bir hüküm yoksa, işveren bu sürenin ücretini ödemekle yükümlü değildir. Yani yapılan devamsızlık "meşru ama ücretsiz" bir devamsızlıktır.

3. Emsal Yargıtay Kararları

Yargıtay kararlarının numaraları ve içerikleri konunun anlaşılması için büyük önem taşımaktadır:

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 13.04.2016 tarihli, 2015/29562 E. ve 2016/9279 K. sayılı kararı: "İşçinin hastalığı, aile fertlerinden birinin ya da yakınlarının ölümü veya hastalığı... işe devamsızlığı haklı kılan nedenlerdir" ilkesi vurgulanmıştır. Bu kararda, davacının kayınvalidesine ait ölüm belgesi sunmasıyla devamsızlığının haklı mazerete dayandığı tespit edilmiş ve kayınvalide ölümünün işe devamsızlığı haklı kılan bir mazeret olduğu açıkça benimsenerek işverenin feshi geçersiz sayılmıştır.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 26.05.2014 tarihli, 2012/11899 E. ve 2014/16708 K. sayılı kararı: Kayınpederinin vefatı sebebiyle memleketine giden işçinin durumu değerlendirilmiş ve doğrudan bir "ölüm izni hakkı" olmasa da, yakınların ölümünün devamsızlığı haklı kılan nedenlerden olduğu ilkesi yinelenmiştir.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 01.02.2011 tarihli, 2009/1692 E. ve 2011/2159 K. sayılı kararı: Mazeretin ispatlanması ve dürüstlük kuralı şarttır. Kararda, kayınvalidesinin öldüğünü söyleyerek 5 gün izin alan ancak kayınvalidesinin ölmediği anlaşılan işçinin, durumu işverenden gizlemesi doğruluk ve bağlılığa aykırı bulunarak haklı fesih onanmıştır. Bu karar, ölüm belgesi veya defin ruhsatı gibi ispat araçlarının zorunlu olduğunu göstermektedir.

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 02.06.2015 tarihli, 2014/7435 E. ve 2015/20093 K. sayılı kararı: Yerel mahkeme, kayınpederin vefatı nedeniyle alınan izinde mesafe ve ekonomik durum göz önüne alındığında 3 günlük süreyi haklı mazeret olarak kabul etmiştir.

4. İzin Süresi Ne Kadar Olmalıdır?

Yargıtay kayın hısmının ölümünü haklı mazeret saysa da, kanunda bu sürenin "kaç gün" olacağı belirli değildir. Uygulamada bu süre, cenazenin bulunduğu şehir, ulaşım imkanları ve defin işlemleri dikkate alınarak "makul süre" olarak belirlenmektedir. Örneğin, şehir dışındaki bir cenaze için 2-3 gün makul karşılanabilirken, aynı şehirdeki cenaze için 1 haftalık devamsızlık hakkın kötüye kullanılması sayılabilir.

İşçi ve İşverenlere Hukuki Tavsiyeler

• İşçiler Açısından: Devamsızlığınızın haklı bir mazerete dayandığını ispatlamakla yükümlüsünüz. Mutlaka vefat durumunu işverene bildirmeli ve ölüm belgesi/defin ruhsatını işverene sunmalısınız. Bireysel iş sözleşmeniz veya Toplu İş Sözleşmenizde (TİS) kayın hısımlarının ölümüne dair özel bir "ücretli izin" maddesi olup olmadığını kontrol etmeniz faydanıza olacaktır.

• İşverenler Açısından: Kayınvalide veya kayınpeder vefatı nedeniyle işe gelemeyen işçinin sözleşmesini derhal devamsızlık tutanağı tutarak feshetmekten kaçınmalısınız. Olası bir davada bu fesih haksız/geçersiz bulunacaktır. Bunun yerine, sözleşmede aksi bir hak yoksa, işçinin işe gelmediği günleri bordroya "ücretsiz izin" olarak yansıtmak hukuken en güvenli yoldur.